In dit nummer:
Aaltje Pelster geboren op de Hondebult
Het artikel van Nico Attema in Van de redactie beschrijft hoe een onderzoek naar Aaltje Pelster, geboren op de boerderij De Hondebult bij de huidige Holtweg, nieuwe vragen opriep over de oorsprong van die naam. Daarbij blijkt dat familie Hes de naam niet bedacht, want deze kwam al in 1853 voor. Het blijkt dat in buurt van Doetinchem ook de naam Hondebult voorkwam in een raadsverslag uit 1919.
De Klokkenroof van 1943
In dit artikel beschrijft Kees Kugel de geschiedenis van de in 1611 door klokkengieter Hendrik Wegewart uit Kampen gegoten kerkklok van de Dorpskerk van Zuidhorn. De klok droeg de namen van onder meer Allard Gaickinga, Pabo Broersema, Hendrik Lowens en Tiemen Janszoon. Tijdens de Duitse bezetting werd de klok in 1943 op grond van de Metallgutverordnung gevorderd voor de oorlogsindustrie. Predikant ds. J.J.H. Bange hield op 24 februari 1943 een indrukwekkende afscheidstoespraak, terwijl organist R.L. Kliphuis speelde. De klok werd door aannemer Albert Postema verwijderd, naar Hamburg afgevoerd en omgesmolten. In 1949 kreeg Zuidhorn een nieuwe klok.
Kleipijpen
In dit artikel beschrijft Joop Cleij hoe bij een verbouwing van zijn pand aan de Hoofdstraat 8/10 in Zuidhorn tientallen fragmenten van oude kleipijpen werden gevonden. De vondsten, afkomstig uit de periode van de zeventiende tot de negentiende eeuw, geven inzicht in het rookgedrag van vroegere bewoners. Aan de hand van hielmerken zijn pijpenmakers als Aart de Jong en Bartholomeus Pieterszoon den Hagenaar te achterhalen. Ook bewoners van het pand, waaronder Frans Izaak Abresch, Hendrik Guichart Abresch en Willem Koning, worden genoemd als vermoedelijke pijprokers. Daarnaast vertelt Cleij over het Huis met de Leeuwen aan de Nieuwstraat, waar Gerardus Posthumus, Jogchum Offringa en de familie Scheeringa woonden.
Historisch onderzoeksbureau in Zuidhorn
In dit artikel schetst Nico Attema het verhaal van Erik Dijkstra, eigenaar van historisch onderzoeksbureau Ferline aan de Punter in Zuidhorn. Dijkstra, geboren in Sneek en opgegroeid in Burgum, ontwikkelde via stamboomonderzoek en onderzoek naar het oorlogsdagboek van zijn pake Eelke Dijkstra een passie voor geschiedenis. Zijn speurwerk richtte zich onder meer op het strafkamp Yde-De Punt, waar hij samenwerkte met de Historische Kring Yde-De Punt. Hij publiceerde het boek Spitten voor de vijand, werkte samen met Omrop Fryslân, onderzocht archieven in Leeuwarden, Drenthe, Duitsland en Bad Arolsen, en helpt tegenwoordig anderen met historisch en genealogisch onderzoek.
Klaas Azn. Siekman : een man met vele kwaliteiten
In dit artikel schetst Nico Attema het leven en werk van Klaas Azn. Siekman (1878-1963), een veelzijdige bouwkundige uit Zuidhorn. Siekman werd geboren in Hoogkerk als zoon van een timmerman-aannemer uit Den Andel. Samen met zijn broer Pieter Siekman volgde hij opleidingen in de bouw en bij Rijkswaterstaat. In 1905 werd hij opzichter bij het Waterschap Westerkwartier, een functie die hij tot zijn pensionering in 1943 vervulde. Naast weg- en waterbouwkundige werkzaamheden speelde hij een belangrijke rol bij projecten als de weg tussen Waterhuizen en Haren en de aanleg van de Hoornse Dijk tussen Paterswolde en Groningen. Ook organiseerde hij beroepsonderwijs in Zuidhorn, waaronder een avondvakschool, waarvoor hij waardering kreeg van ds. J.J.H. Bange. Zijn grootste bekendheid verwierf hij als architect van onder meer de gemeentehuizen van Zuidhorn en Grijpskerk. Volgens onderzoek van Bertus Fennema kenmerken zijn gebouwen zich vooral door hun uitzonderlijke degelijkheid en vakmanschap
De standerdmolen van Zuidhorn
In dit artikel beschrijft Kees Kugel de geschiedenis van de oude standerdmolen van Zuidhorn, die tot 1910 aan de Molenstraat (het vroegere Klein Frankrijk) stond. De korenmolen werd al vóór 1406 vermeld en dateerde vermoedelijk uit 1492. Tijdens de provinciale molenreductie van 1628 mochten molens in onder meer Enumatil, Kommerzijl, Feerwerd en Den Ham verdwijnen, maar de molen van Zuidhorn bleef behouden. Bij de molen stond een zogenoemde sarrieshut, waar belasting op het malen van graan werd geïnd. Deze hut kwam later in bezit van Abel van der Sluis. In november 1910 werd de molen van eigenaar P. Bakker zwaar beschadigd door een storm; een wiek kwam terecht op het huis van A. van der Sluis. De molen werd daarna afgebroken. Het artikel besteedt ook aandacht aan Geert Reinders, een voormalige molenaarsknecht uit Zuidhorn, die later landelijke bekendheid kreeg als pionier van inenting tegen runderpest en daarmee een grondlegger van de immunologie werd.
Dal van de Oude Riet, wie kent het niet?
In dit artikel beschrijft Piet Pellenbarg het belang van het stroomdal van de Oude Riet, een historische waterloop die vanaf Trimunt bij Marum via onder meer Balktil, Enumatil, Noordhorn, Zuidhorn, Niezijl en Lammerburen naar het Reitdiep stroomt. De Oude Riet heeft grote invloed gehad op de vorming van het landschap van het Westerkwartier, waaronder Middag Humsterland, en op de ligging van dorpen in Langewold en Vredewold. Het Platform Oude Riet, waaraan ook historische verenigingen deelnemen, werkt aan een masterplan om de bekendheid, belevingswaarde en recreatieve mogelijkheden van dit grotendeels vergeten rivierdal te vergroten. Ook het Wierdenmuseum Ezinge besteedt aandacht aan dit bijzondere landschap.